ROZWÓJ JĘZYKA DZIECKA

Język to nie tylko narzędzie służące komunikacji, język kształtuje również strukturę ludzkich myśli. Poprzez niego w umyśle dziecka odbija się świat. Warto poznać etapy rozwoju mowy, aby - dzięki tej wiedzy - wspierać postępy naszych maluchów. Poniżej podaję orientacyjny "model" rozwoju mowy u dzieci. Rodzice mogą z niego korzystać, pamiętając jednak, że wszelkie normy są poprzedzone słowem "około". Każde dziecko jest indywidualnością i niewielkie różnice są NORMALNE.

Periodyzacja rozwoju mowy wg J. Aitchison

1. krzyk - w momencie narodzin. Do 3-4 tygodnia życia dziecko krzyczy, kiedy jest mu z jakiegoś powodu źle. Po 4 tygodniu życia krzyk się różnicuje (inaczej brzmi, gdy dziecko jest głodne, inaczej, gdy jest przebierane).
2. głużenie - w około 2 miesiącu życia. Dziecko wydaje dźwięk zwarty: zwarcie welarne (velum - podniebienie miękkie). Głużenie polega na nieświadomym, niezależnym od otoczenia wydawaniu dźwięków, gdy dziecko znajduje się w stanie zadowolenia, dobrego samopoczucia.
3. gaworzenie - ok. 6 miesiąc życia. Gaworzenie, w przeciwieństwie od głużenia, jest już odruchem warunkowym, a więc świadomym wydawaniem dźwięków przez dziecko. Początkowo są to wokalizacje jednorodne (te same sekwencje). Dziecko stopniowo zaczyna "bawić się" głosem, co jest bardzo ważnym treningiem koordynacji słuchowo- ruchowej (trzeba utrzymać ten sam układ artykulatorów). Od około 10 m. ż. dziecko zaczyna powtarzać dźwięki usłyszane w otoczeniu.
4. Pojawienie się wzorów intonacji - ok. 8 miesiąc życia. Wydaje się, że dziecko "mówi", pojawia się kadencja i antykadencja (intonacja wznosząca i opadająca). Dziecko również zaczyna rozumieć, co się do niego mówi. Około 8 m.ż. obserwujemy początek kształtowania się słuchu fonematycznego u dziecka.
5. pierwsze wyrazy - ok. 1 rok życia. Dziś się uważa, że około 50 pierwszych wyrazów, które dziecko wypowie, składa się z dźwięków, które słyszało w otoczeniu. Pierwsze słowa to dowód na to, iż dziecko zaczyna na stałe wiązać znaczenia z określoną sekwencją dźwięków. Do ok. 1,6 r.ż. dziecko używa pojedynczych wyrazów w funkcji całej wypowiedzi (tzw. holofrazy). Są one bardzo silnie uwarunkowane przez kontekst.
6. wypowiedzi dwuwyrazowe - ok. 1,5 r.ż.
7. pojawienie się form odmiany (rzeczowników, przymiotników, czasowników)
8. okres pytań i przeczeń - ok. 2,4 r.ż.
9. Pojawiają się mało rozbudowane konstrukcje składniowe
10. mówienie dojrzałe (zdania złożone, wieloczłonowe) - ok. 10 r.ż.

Ciekawostki

• naukowcy sądzą, że dziecko pamięta przez całe życie pierwsze słowo, jakie się do niego powie zaraz po urodzeniu
• 3-miesięczne dziecko potrafi przestać płakać, gdy usłyszy kroki matki (według niektórych naukowców jest to dowód na rozumienie)

Rozwój wymowy u dzieci

Biorąc pod uwagę różnice w rozwoju dzieci, poniżej podany jest orientacyjny schemat, jakie głoski powinny mówić 3-latki, 4-latki i 5/6-latki.

Dziecko 3-letnie powinno mówić:

• Wszystkie samogłoski (a, o, u, e, i, y, ą, ę) oraz głoskę j
• Wszystkie wargowe spółgłoski twarde i zmiękczone: p, pi, b, bi, m, mi
• Spółgłoski wargowo-zębowe twarde i zmiękczone: f, fi, w, wi
• Spółgłoski środkowojęzykowe: ś, ź, ć, dź, ń
• Spółgłoski tylnojęzykowe twarde i zmiękczone: k, g, ki, gi
• Spółgłoski tylnojęzykowe szczelinowe: h, hi
• Spółgłoski przedniojęzykowe zwarte: t, d
• Spółgłoski półotwarte: n, l, li

Dziecko 4-letnie powinno ponadto mówić:

• s
• z
• c
• dz

Dziecko 5-letnie powinno ponadto mówić:

• sz
• rz

Dziecko 5/6-letnie powinno ponadto mówić:

• r
• cz
• dż

Jak można z dzieckiem ćwiczyć mowę w domu?

Jest na rynku wiele książeczek do ćwiczenia mowy. Nie wszystkie jednak są dobrej jakości. W wielu roi się od błędów merytorycznych. Najbezpieczniej kupować te, które zawierają znaczek jakości Polskiego Towarzystwa Logopedycznego. Dobre są również pozycje wydawnictw: "Impuls", "Harmonia".

Poza tym, wiele ćwiczeń można wykonywać w domu. Wystarczy mieć na tyle duże lustro, by mieściła się w nim twarz Rodzica i Dziecka.

Przykłady ćwiczeń przed lustrem

Prawie do każdej głoski potrzebna jest pionizacja języka (umiejętność unoszenia go do góry). Można ją ćwiczyć przykładowo w następujący sposób:

• "kto z nas ma dłuższy język?" (wyciągamy język jak najdalej)
• dotykanie czubkiem języka do nosa
• "mycie" czubkiem języka górnych zębów
• "liczenie" czubkiem języka górnych zębów (czubek języka dotyka każdego zęba po kolei)
• posmarowanie dziecku górnej wargi "Nutellą" i poproszenie go, by zlizało czekoladę, używając języka

Ćwiczenie mowy

Odmianę wyrazów można ćwiczyć na przykład na rysunkach misia, na których brakuje misiowi nogi, rączki, oka itp. (pytamy dziecko czego brakuje misiowi).